Phần lớn nghiên cứu ngày nay có nhiều tác giả, và nhiều vấn đề đáng nghiên cứu nằm ở chỗ giao giữa các ngành. Nhưng hợp tác là kỹ năng phải học, và nó hỏng theo những cách khá dự đoán được.
Tìm cộng sự ở đâu
Hội nghị — nơi hiệu quả nhất, nhưng chỉ khi bạn chủ động: đặt câu hỏi sau báo cáo, tới nói chuyện ở khu vực áp phích, và theo dõi bằng một thư ngắn sau đó.
Qua công trình — bạn đọc bài của ai đó và có câu hỏi thật, viết thư hỏi. Nhiều hợp tác bắt đầu từ một câu hỏi cụ thể về một hình trong bài.
Trong chính trường mình — nguồn bị bỏ quên nhiều nhất. Người ở khoa bên cạnh có thể có đúng phương pháp hoặc thiết bị bạn cần.
Qua người quen chung — nhờ giới thiệu vẫn là cách mở đầu hiệu quả nhất, vì nó đi kèm sự bảo đảm.
Bốn thứ phải thống nhất trước khi bắt đầu
Câu hỏi nghiên cứu và phạm vi — mỗi bên đóng góp gì, và kết quả kỳ vọng là gì.
Vai trò và khối lượng công việc — ai làm phần nào, với thời gian ước tính.
Dữ liệu — ai sở hữu, ai được dùng cho mục đích nào, lưu ở đâu, và điều gì xảy ra khi hợp tác kết thúc.
Quyền đứng tên — thứ tự tác giả dự kiến, tiêu chí, và cách xử lý nếu công việc thay đổi.
Viết bốn điều này ra, dù chỉ là một trang trong thư điện tử. Thống nhất bằng miệng là nguồn của gần như mọi tranh chấp về sau.
Làm việc liên ngành: khó ở chỗ khác
Khó khăn lớn nhất không phải kỹ thuật mà là ngôn ngữ: cùng một từ mang nghĩa khác nhau ở hai ngành, và mỗi ngành có chuẩn khác nhau về thế nào là bằng chứng đủ.
Cách xử lý: dành hẳn vài buổi đầu để mỗi bên trình bày cách làm việc của ngành mình, và cùng thống nhất một bộ từ vựng chung cho dự án.
Cũng nên bàn sớm về nơi công bố: mỗi ngành coi trọng loại tạp chí khác nhau, và một bài đăng ở tạp chí ngành A có thể không tính cho người ở ngành B trong hồ sơ của họ.
Giữ nhịp cho hợp tác từ xa
Họp định kỳ ngắn, có biên bản một đoạn: đã thống nhất gì, ai làm gì, hạn nào.
Một nơi lưu tài liệu chung, một nơi cho dữ liệu và mã, và quy ước đặt tên thống nhất.
Người điều phối: mỗi dự án cần một người giữ tiến độ. Không có thì dự án trôi vào các khoảng chờ dài giữa hai lần họp.
Khi hợp tác trục trặc
Dấu hiệu sớm: một bên ngừng trả lời thư, hạn bị lùi nhiều lần, hoặc phần việc được giao không thực hiện.
Nêu sớm và cụ thể, hỏi về hoàn cảnh trước khi kết luận — người kia có thể đang gặp việc riêng hoặc bị dồn việc.
Nếu không cải thiện, bàn thẳng về phương án: thu hẹp phạm vi, chuyển phần việc, hoặc tách bài. Kéo dài trong im lặng là cách tệ nhất, vì nó làm hỏng cả kết quả lẫn quan hệ.
Hợp tác quốc tế
Thêm ba thứ cần chú ý: quy định về chuyển dữ liệu qua biên giới, yêu cầu phê duyệt đạo đức ở cả hai phía, và quy định của quỹ tài trợ về việc chi tiêu ở nước ngoài.
Về quan hệ, hãy tránh vai trò chỉ cung cấp dữ liệu hoặc chỉ thu mẫu. Hợp tác bền là hợp tác trong đó mỗi bên tham gia vào thiết kế nghiên cứu và phân tích, không chỉ vào phần thực thi.
Người mới vào nghề có nên chủ động đề nghị hợp tác không?
Nên, nhưng đề nghị cụ thể: bạn có gì đóng góp, muốn làm gì, và mất bao lâu. Lời mời chung chung thường không được trả lời.
Thứ tự tác giả nên thống nhất khi nào?
Ngay khi bắt đầu, và rà lại nếu khối lượng công việc thay đổi đáng kể. Bàn khi bài sắp xong là lúc khó nhất.
Chia sẻ dữ liệu với đối tác có rủi ro gì?
Rủi ro chính là dùng ngoài phạm vi đã thống nhất. Hãy ghi rõ mục đích sử dụng, thời hạn và điều kiện công bố trong thoả thuận, nhất là với dữ liệu có thông tin cá nhân.
Hợp tác liên ngành nên bắt đầu từ đâu?
Từ một câu hỏi mà cả hai bên đều thấy thú vị và không bên nào tự trả lời được. Nếu một bên chỉ làm dịch vụ kỹ thuật cho bên kia thì đó là thuê việc, không phải hợp tác.
