Các vấn đề đáng nghiên cứu nhất hiện nay hầu hết không nằm gọn trong một ngành. Đồng thời, gần như toàn bộ hạ tầng của giới học thuật được xây theo ngành. Đó là mâu thuẫn mà người làm liên ngành phải sống với.
Ba rào cản có tính cấu trúc
Đánh giá. Hội đồng xét chức danh và xét tuyển thường được lập theo ngành. Một hồ sơ nằm giữa hai ngành có thể bị cả hai hội đồng coi là không thuộc phạm vi của mình — và người đó bị đánh giá theo tiêu chí của một ngành mà họ không hoàn toàn thuộc về.
Tạp chí. Các tạp chí mạnh nhất thường thuộc một ngành, và bài liên ngành dễ bị trả với lý do ngoài phạm vi. Các tạp chí liên ngành tồn tại nhưng ít hơn, và ở một số hệ thống đánh giá chúng không được tính cao.
Tài trợ. Các chương trình tài trợ thường chia theo lĩnh vực, và hồ sơ liên ngành có thể được gửi tới hội đồng mà phần lớn thành viên không đánh giá được nửa còn lại của đề xuất.
Ba rào cản này không phải vấn đề về chất lượng nghiên cứu. Chúng là vấn đề về cách hệ thống được tổ chức, và biết điều đó quan trọng — vì nó đổi cách bạn lập kế hoạch.
Bốn khó khăn về nội dung
Thuật ngữ giống mà nghĩa khác. Cùng một từ có nghĩa khác nhau ở hai ngành, và các cuộc họp mất nhiều thời gian vào việc hai bên tưởng đang nói cùng một thứ.
Cách xử lý: ở giai đoạn đầu, lập một danh sách các thuật ngữ chính và định nghĩa dùng trong đề tài này. Nghe hình thức và nó tiết kiệm nhiều tháng.
Chuẩn về bằng chứng khác nhau. Điều gì được coi là đủ để kết luận khác nhau giữa các ngành. Đây là nguồn xung đột sâu nhất và khó nhận ra nhất, vì mỗi bên coi chuẩn của mình là hiển nhiên.
Nhịp công bố khác nhau. Một ngành công bố một bài mỗi vài tháng, ngành khác một sách mỗi vài năm. Kỳ vọng về tiến độ lệch nhau ngay từ đầu nếu không nói ra.
Quy ước về tác giả khác nhau. Thứ tự tác giả có nghĩa gì, ai được là tác giả — khác nhau rõ giữa các ngành. Phải thống nhất từ đầu, không đợi tới khi có bài.
Xây nhóm liên ngành: điều kiện
Một câu hỏi chung mà cả hai bên thật sự quan tâm. Không phải một bên mời bên kia vào làm phần kỹ thuật. Nếu một bên chỉ đóng vai cung cấp phương pháp, đó là hợp tác dịch vụ và nó không bền.
Thời gian để học ngôn ngữ của nhau. Nhóm liên ngành cần vài tháng đầu chỉ để hiểu nhau, và điều đó phải nằm trong kế hoạch thay vì bị coi là chậm tiến độ.
Người biết cả hai bên đủ để dịch. Thường là một người đã làm ở ranh giới hai ngành. Nhóm không có người này mất nhiều thời gian hơn nhiều.
Thoả thuận rõ về công bố: bài nào gửi tạp chí ngành nào, ai là tác giả chính cho loại nào. Vì hệ thống đánh giá theo ngành, mỗi người cần các bài phù hợp với hội đồng của mình — và điều này giải quyết được bằng cách chia các đầu ra thay vì gộp tất cả vào một bài.
Với người mới vào nghề
Đây là lời khuyên thực dụng và không lãng mạn: trong giai đoạn đầu sự nghiệp, hãy có một chỗ đứng rõ trong một ngành trước, rồi mở ra liên ngành.
Lý do: bạn sẽ được xét bởi hội đồng của một ngành. Nếu hồ sơ của bạn không đọc được với bất kỳ hội đồng nào, việc đó gây khó ở đúng giai đoạn bạn ít có khả năng chịu rủi ro nhất.
Cách làm được cả hai: giữ một nhánh công bố trong ngành gốc của bạn, và phát triển nhánh liên ngành song song.
Điều này không phải sự thoả hiệp về học thuật — nó là nhận thức về cách hệ thống hiện tại vận hành, và nó giữ cho bạn ở lại được trong hệ thống đó đủ lâu để làm việc mình muốn.
Với người ở vị trí đánh giá
Nếu bạn ngồi trong hội đồng và gặp một hồ sơ liên ngành, ba việc nên làm:
Mời thêm người đánh giá từ ngành kia, thay vì đánh giá phần đó theo cảm nhận.
Đọc nội dung công trình thay vì đánh giá theo tạp chí — vì các tiêu chí về tạp chí gần như luôn bất lợi cho hồ sơ liên ngành.
Và hỏi người được xét nêu rõ đóng góp của họ trong các bài nhiều tác giả liên ngành, thay vì suy từ thứ tự tên theo quy ước của ngành bạn.
Vì sao vẫn nên làm
Các rào cản ở trên là thật, và chúng không phải lý do để không làm.
Các vấn đề ở ranh giới các ngành là nơi còn nhiều câu hỏi chưa ai trả lời, chính vì cấu trúc hiện tại làm chúng khó tiếp cận. Với người chịu được phần khó về mặt thể chế, đó là chỗ có không gian rộng nhất.
Và điều đáng biết: phần khó về thể chế đang giảm dần — nhiều nhà tài trợ và nhiều cơ sở đã có chương trình và quy trình riêng cho liên ngành. Đáng tìm hiểu xem nơi bạn làm việc có gì.
Vì sao nghiên cứu liên ngành khó?
Phần lớn khó khăn có tính cấu trúc: hội đồng đánh giá, tạp chí và chương trình tài trợ đều được tổ chức theo ngành.
Khó khăn về nội dung nào khó nhận ra nhất?
Chuẩn về bằng chứng khác nhau giữa các ngành — mỗi bên coi chuẩn của mình là hiển nhiên nên xung đột này ít được nói ra.
Người mới vào nghề có nên làm liên ngành ngay không?
Nên có chỗ đứng rõ trong một ngành trước và phát triển nhánh liên ngành song song, vì bạn sẽ được xét bởi hội đồng của một ngành.
Hội đồng nên làm gì khi gặp hồ sơ liên ngành?
Mời thêm người đánh giá từ ngành kia, đọc nội dung công trình thay vì đánh giá theo tạp chí, và hỏi người được xét nêu rõ đóng góp của mình.
