Nghiên cứu cùng cộng đồng: khi đối tượng nghiên cứu cũng là người tham gia

Nghiên cứu có sự tham gia của cộng đồng vẫn phải qua phê duyệt đạo đức và tuân thủ quy định về đồng ý tham gia, bảo vệ dữ liệu cá nhân và làm việc tại địa phương — bài này bàn về cách tiếp cận, không thay thế các yêu cầu đó.

Trong phần lớn nghiên cứu, cộng đồng được nghiên cứu là nguồn dữ liệu: họ trả lời phiếu hỏi, cho phỏng vấn, cung cấp mẫu. Nhà nghiên cứu quyết định nghiên cứu gì, phân tích ra sao, và công bố ở đâu.

Có một cách làm khác, trong đó cộng đồng tham gia vào chính các quyết định đó. Nó không phù hợp với mọi loại nghiên cứu, nhưng ở những nơi phù hợp thì nó thay đổi cả chất lượng dữ liệu lẫn tác động của kết quả.

Khi nào cách này phù hợp

Bốn điều kiện, và càng nhiều điều kiện đúng thì càng phù hợp:

Vấn đề nghiên cứu ảnh hưởng trực tiếp tới chính cộng đồng đó — sức khoẻ, sinh kế, môi trường sống, giáo dục của con em họ.

Kiến thức địa phương là một phần của câu trả lời. Có những thứ chỉ người sống ở đó biết, và nghiên cứu bỏ qua chúng thì đưa ra kết luận sai.

Kết quả dự kiến dẫn tới hành động tại chỗ — một chương trình, một thay đổi trong cách làm.

Cần quan hệ lâu dài hơn là một đợt thu dữ liệu.

Ngược lại, với nghiên cứu thuần lý thuyết hoặc nghiên cứu mà đối tượng là hiện tượng tự nhiên, cách tiếp cận này không thêm gì.

Các mức tham gia

Đây là một phổ, không phải một lựa chọn có hoặc không:

Thông báo — cộng đồng được cho biết nghiên cứu đang diễn ra. Đây là mức tối thiểu và nó không phải tham gia.

Tham vấn — được hỏi ý kiến về thiết kế, nhưng quyết định vẫn của nhà nghiên cứu.

Cùng thực hiện — người địa phương tham gia thu dữ liệu, được đào tạo và được trả công.

Cùng quyết định — cộng đồng có tiếng nói về câu hỏi nghiên cứu, về cách diễn giải, và về việc công bố cái gì.

Không phải nghiên cứu nào cũng cần tới mức cuối. Nhưng nói rõ mình đang ở mức nào là điều cần thiết — mô tả một nghiên cứu ở mức tham vấn như thể nó là cùng quyết định là một dạng nói quá phổ biến.

Xây quan hệ ban đầu

Bốn việc, và chúng cần thời gian nhiều hơn phần lớn kế hoạch dự tính:

Vào qua người có uy tín tại chỗ. Không phải bất kỳ ai có chức vụ — người thật sự được cộng đồng tin. Ai là người đó thì phải tìm hiểu, không suy từ sơ đồ tổ chức.

Đến nhiều lần trước khi bắt đầu thu dữ liệu. Một nhóm nghiên cứu xuất hiện, thu dữ liệu trong một tuần, rồi đi — cộng đồng đã gặp mô hình đó nhiều lần và họ phản ứng theo đó.

Nói rõ ngay từ đầu những gì nghiên cứu này sẽ và sẽ không mang lại. Đây là điểm quan trọng nhất: nhiều cộng đồng tham gia vì kỳ vọng sẽ có một chương trình hỗ trợ theo sau. Nếu điều đó không có, phải nói trước — không nói là tạo ra một hiểu nhầm mà bạn sẽ để lại cho người đến sau.

Hỏi họ quan tâm điều gì. Câu hỏi này đôi khi đổi cả hướng nghiên cứu, và nó thường cho ra các vấn đề mà người ngoài không nghĩ tới.

Trong quá trình làm

Bốn nguyên tắc:

Trả công cho thời gian của người tham gia. Thời gian của một người nông dân trong mùa vụ là chi phí thật. Mức và hình thức phải phù hợp với bối cảnh và phải được nêu trong hồ sơ đạo đức.

Đào tạo người địa phương làm được việc. Ngoài giá trị cho nghiên cứu, đây là thứ ở lại sau khi bạn đi.

Kiểm lại cách diễn giải với chính họ. Trình bày kết quả sơ bộ và hỏi: điều này có khớp với những gì các anh chị thấy không? Bước này bắt được rất nhiều hiểu sai, và nó là lợi thế lớn nhất của cách tiếp cận này về mặt chất lượng dữ liệu.

Giữ đúng những gì đã hứa — kể cả các việc nhỏ như gửi lại ảnh, báo ngày quay lại.

Chia sẻ kết quả

Đây là phần hay bị bỏ, và nó là phần quyết định cộng đồng có hợp tác với người đến sau hay không.

Ba việc:

Trình bày kết quả tại chỗ, bằng ngôn ngữ và hình thức phù hợp — không phải gửi một bài báo tiếng Anh.

Cung cấp thứ dùng được — một bản tóm tắt cho chính quyền địa phương, một tài liệu hướng dẫn, một bộ dữ liệu họ tra được.

Bàn về quyền đứng tên. Nếu người địa phương có đóng góp trí tuệ thật — không chỉ thu dữ liệu theo hướng dẫn — thì việc họ là đồng tác giả là hợp lý. Đây là điều cần bàn trước, không phải khi bản thảo đã viết xong.

Bốn sai lầm thường gặp

Coi tham gia là một bước thủ tục. Tổ chức một buổi họp để nói về nghiên cứu rồi ghi vào báo cáo là đã có sự tham gia của cộng đồng.

Chỉ làm việc với một nhóm trong cộng đồng. Cộng đồng không đồng nhất — có các nhóm lợi ích khác nhau, và người dễ tiếp cận nhất thường là người có tiếng nói sẵn. Các nhóm yếu thế hơn thường là nhóm bị ảnh hưởng nhiều nhất bởi vấn đề đang nghiên cứu.

Hứa những gì không kiểm soát được.

Biến mất sau khi thu xong dữ liệu. Đây là sai lầm để lại hậu quả lâu nhất — không phải cho bạn mà cho mọi nhà nghiên cứu đến sau.

Một câu hỏi nên tự đặt trước khi bắt đầu

Nếu nghiên cứu này thành công hoàn toàn, cộng đồng này được gì?

Nếu câu trả lời là không được gì cụ thể, thì cách tiếp cận có sự tham gia không phù hợp — và việc trình bày nghiên cứu như thể nó phục vụ cộng đồng, trong khi thực tế chỉ lấy dữ liệu, là điều nên tránh.

Một nghiên cứu thuần học thuật, được trình bày trung thực là nghiên cứu học thuật, đàng hoàng hơn nhiều so với một nghiên cứu mượn ngôn ngữ của sự tham gia.