Nghỉ ngơi và kiệt sức trong nghề nghiên cứu: vì sao nghề này dễ mắc

Bài này mô tả các đặc điểm nghề nghiệp và cách tổ chức công việc. Khi các dấu hiệu kéo dài hoặc ảnh hưởng tới sinh hoạt hằng ngày, hãy tìm tới người có chuyên môn về sức khoẻ tinh thần — đó là việc nên làm sớm, không phải việc cuối cùng.

Người làm nghiên cứu ít khi nói về chuyện này, và khi nói thì thường bằng giọng đùa. Nhưng có vài đặc điểm của nghề làm cho việc nghỉ ngơi khó hơn hẳn so với phần lớn công việc khác, và biết chúng giúp xử lý sớm hơn.

Bốn đặc điểm của nghề

Công việc không bao giờ xong. Không có thời điểm nào mà mọi thứ đã hoàn thành — luôn còn một bài nên đọc, một phân tích nên thử, một bản thảo nên sửa. Người làm công việc có danh sách kết thúc được biết cảm giác đóng lại một ngày; người làm nghiên cứu thì không.

Không có ranh giới không gian và thời gian. Phần lớn công việc làm được ở bất cứ đâu, bất cứ lúc nào — nên nó lan vào mọi lúc.

Bản sắc gắn với công việc. Nhiều người làm nghiên cứu coi công việc là một phần con người mình, không phải một việc để kiếm sống. Điều đó tạo động lực, và nó cũng khiến một bài bị từ chối cảm giác như một phán xét về bản thân.

Phản hồi thưa và phần lớn là tiêu cực. Bài bị từ chối, đề tài không được duyệt, thí nghiệm không ra kết quả — đó là nhịp bình thường của nghề. Còn thành công thì cách nhau nhiều tháng hoặc nhiều năm.

Bốn thứ này cộng lại tạo ra một môi trường mà làm việc quá sức là trạng thái mặc định, chứ không phải ngoại lệ.

Dấu hiệu nhận ra

Kiệt sức không giống mệt. Nghỉ một tuần thì hết mệt; kiệt sức thì không.

Bốn nhóm dấu hiệu:

Cạn năng lượng kéo dài — ngủ đủ mà vẫn không lại sức.

Xa cách với công việc — hoài nghi, mất hứng thú, thấy mọi thứ vô nghĩa. Với người từng yêu nghề, đây là dấu hiệu rõ nhất và cũng khó nhận ra nhất từ bên trong.

Cảm giác kém hiệu quả — làm nhiều giờ mà không ra gì, và tự đánh giá mình ngày càng thấp.

Thay đổi trong quan hệ — dễ cáu, tránh đồng nghiệp, rút khỏi các hoạt động chung.

Điểm cần phân biệt: làm việc rất nhiều nhưng vẫn thấy có ý nghĩa và vẫn hồi phục được sau khi nghỉ — đó không phải kiệt sức. Dấu hiệu quyết định là sự cạn kiệt cộng với việc mất kết nối với ý nghĩa của việc mình làm.

Những gì cá nhân làm được

Bốn việc, và việc thứ nhất có tác dụng lớn nhất:

Tạo ranh giới bằng cấu trúc, không bằng ý chí. "Tôi sẽ không làm việc buổi tối" là một quyết định sẽ thất bại. Một cấu trúc thì bền hơn: không mang máy về nhà vào một số ngày; một hoạt động cố định vào giờ cố định mà việc khác phải tránh; tắt thông báo thư sau một giờ nhất định.

Định nghĩa điểm kết thúc cho từng ngày. Vì công việc không tự kết thúc, phải tự đặt: hôm nay xong việc này là xong. Việc này đổi hẳn cảm giác cuối ngày.

Ghi lại những gì đã làm được. Trong một nghề mà phản hồi thưa và tiêu cực, một danh sách những việc đã hoàn thành là đối trọng thật. Đọc lại nó vào những tuần thấy mình không làm được gì.

Có một thứ ngoài công việc mà bạn có tiến bộ đo được — một môn thể thao, một kỹ năng, một việc trong nhà. Nó cung cấp đúng thứ mà nghề này cấp rất thưa: cảm giác hoàn thành.

Nghỉ thế nào cho thật sự là nghỉ

Ba điều thực tế:

Nghỉ ngắn và đều hơn nghỉ dài và hiếm. Một ngày trọn vẹn mỗi tuần có tác dụng hơn hai tuần mỗi năm.

Nghỉ mà không mang việc theo. Mang laptop đi nghỉ "phòng khi cần" thì cả kỳ nghỉ ở trạng thái nửa làm việc — không làm được gì mà cũng không nghỉ được.

Báo trước cho nhóm và cho đối tác, và giao lại các việc cần. Phần lớn người không nghỉ được vì không chuẩn bị chứ không vì không được nghỉ.

Những gì chỉ tổ chức thay đổi được

Cần nói rõ: một phần đáng kể vấn đề không giải quyết được ở cấp cá nhân, và việc trình bày nó như vấn đề của cá nhân là không công bằng.

Bốn thứ thuộc về tổ chức:

Khối lượng công việc thật. Nếu một người phải dạy đủ giờ, làm đề tài, viết bài, và tham gia các hội đồng — thì không có kỹ thuật quản lý thời gian nào đủ.

Cách đánh giá. Hệ thống chỉ đếm sản lượng và đặt ngưỡng cao tạo ra áp lực liên tục.

Sự ổn định của vị trí. Hợp đồng ngắn hạn liên tiếp làm người ta không dám nghỉ.

Văn hoá của nhóm. Nếu người đứng đầu gửi thư lúc nửa đêm và cuối tuần, mọi người sẽ trả lời — bất kể có nói gì về cân bằng.

Người dẫn dắt nhóm làm được bốn việc cụ thể: không gửi yêu cầu ngoài giờ, nói rõ không cần trả lời ngoài giờ, tự mình nghỉ và cho người khác thấy điều đó, và hỏi thật về khối lượng công việc trong các buổi trao đổi cá nhân.

Nếu đang ở trong đó

Ba việc, theo thứ tự:

Nói với một người. Đồng nghiệp, người hướng dẫn, bạn cùng ngành. Phần lớn người trong nghề đã từng trải qua điều tương tự, và việc biết mình không đơn độc là bước đầu có tác dụng thật.

Giảm tải một thứ cụ thể — rút khỏi một hội đồng, hoãn một bản thảo, từ chối một lời mời. Không cần giảm hết; một thứ đã đổi được nhịp.

Tìm hỗ trợ chuyên môn nếu các dấu hiệu kéo dài. Đây không phải bước cuối cùng sau khi đã thử mọi cách — nó là việc nên làm sớm, như đi khám khi đau kéo dài.