Khi phát hiện sai sót sau khi bài đã công bố

Quy trình cụ thể do từng tạp chí và từng cơ sở quy định — bài này mô tả cách xử lý chung và các nguyên tắc thường gặp.

Một buổi nào đó bạn mở lại tệp phân tích và thấy một dòng lệnh sai, hoặc một cột dữ liệu bị lệch. Bài đã công bố tám tháng trước.

Phản ứng đầu tiên của hầu hết mọi người là hy vọng nó không quan trọng. Bước cần làm thay vào đó là xác định nó thuộc mức nào.

Ba mức sai sót

Sai sót không ảnh hưởng kết quả — lỗi đánh máy, sai một con số trong phần mô tả, nhầm tên một tài liệu tham khảo, hình bị đặt sai chú thích.

Cách xử: báo tạp chí để đăng đính chính. Việc này thường đơn giản và không ảnh hưởng gì tới bài.

Sai sót làm đổi kết quả nhưng không đổi kết luận chính — một chỉ số tính sai, một phép phân tích dùng nhầm tham số, và sau khi sửa thì con số khác đi nhưng hướng kết luận giữ nguyên.

Cách xử: đính chính có kèm phần phân tích lại. Cần nói rõ con số cũ, con số mới, và vì sao kết luận không đổi.

Sai sót làm kết luận không còn đứng được. Đây là mức nặng nhất và nó dẫn tới việc rút bài.

Việc xác định mức phải dựa trên phân tích lại thật, không dựa trên cảm giác. Chạy lại với phần đã sửa rồi so — đó là cơ sở duy nhất để nói sai sót thuộc mức nào.

Rút bài không đồng nghĩa với gian lận

Đây là hiểu nhầm làm nhiều người trì hoãn việc cần làm.

Bài được rút vì nhiều lý do, và phần lớn là lỗi thành thật: nhầm mẫu, lỗi phần mềm, phát hiện dữ liệu bị nhiễm, hoặc kết quả không lặp lại được.

Thông báo rút bài do chính tác giả chủ động nêu rõ lý do là hành động được cộng đồng khoa học nhìn nhận tích cực. Điều làm hỏng uy tín là ngược lại: người khác phát hiện, tác giả phủ nhận, rồi bài bị rút sau một quá trình dài.

Quy trình khi phát hiện

Một: xác nhận sai sót là thật. Kiểm lại độc lập, tốt nhất là nhờ một người khác chạy lại từ dữ liệu gốc. Rút lại một tuyên bố sai về sai sót của chính mình cũng là chuyện phiền.

Hai: xác định mức ảnh hưởng bằng cách phân tích lại toàn bộ với phần đã sửa.

Ba: báo đồng tác giả trước khi liên hệ tạp chí. Đây là bước bắt buộc về mặt ứng xử — họ đứng tên trên bài và sẽ chịu ảnh hưởng.

Bốn: liên hệ tổng biên tập, mô tả rõ ràng: sai sót là gì, phát hiện thế nào, ảnh hưởng tới phần nào, và đề nghị của bạn — đính chính hay rút bài.

Gửi kèm kết quả phân tích lại. Tạp chí xử lý nhanh hơn nhiều khi nhận được hồ sơ đầy đủ thay vì một thư báo chung chung.

Năm: báo cơ sở của bạn nếu là sai sót ở mức nặng, hoặc nếu bài liên quan tới đề tài có tài trợ — nhiều nơi có quy định về việc này.

Khi đồng tác giả không đồng ý

Tình huống thật và không hiếm: bạn muốn đính chính, đồng tác giả cho rằng không cần.

Ba điều nên làm: trình bày bằng phân tích lại chứ không bằng lập luận; cho họ thời gian kiểm độc lập; và nếu vẫn không thống nhất, vẫn liên hệ tạp chí và nói rõ rằng các tác giả chưa thống nhất.

Tạp chí có quy trình cho tình huống này. Điều không nên làm là để yên vì không muốn xung đột — trách nhiệm với bản ghi khoa học nằm ở từng tác giả.

Khi có người khác chỉ ra sai sót của bạn

Có thể qua thư riêng, qua diễn đàn công khai, hoặc qua tạp chí.

Cách xử lý hiệu quả: cảm ơn, nói rõ bạn sẽ kiểm và sẽ trả lời trong một khoảng thời gian cụ thể, rồi kiểm thật.

Hai phản ứng làm tình huống xấu đi: phản bác ngay trước khi kiểm, và im lặng. Cả hai đều làm người chỉ ra sai sót chuyển sang kênh công khai hơn.

Và nếu họ đúng, nói rõ họ đúng. Việc ghi nhận người phát hiện trong thông báo đính chính là thông lệ tốt.

Phòng từ trước

Ba thói quen giảm mạnh khả năng gặp tình huống này:

Một người khác chạy lại phân tích từ dữ liệu gốc trước khi gửi bài. Với nhóm nhỏ, đây là một buổi làm việc và nó bắt được phần lớn lỗi.

Giữ được đường đi từ dữ liệu thô tới từng con số trong bài — mã lệnh, các bước xử lý, phiên bản dữ liệu. Không có điều này thì khi nghi ngờ, bạn không kiểm được, và đó là tình huống tệ nhất.

Ghi lại các quyết định xử lý dữ liệu ngay khi làm: loại trường hợp nào và vì sao, xử lý dữ liệu thiếu thế nào. Hai năm sau không ai nhớ, kể cả chính bạn.